Meer lezen over dit onderwerp, kijk dan eens naar dit boek:
Reset je nervus vagus
Sta jij altijd ‘aan’? Dit zegt de Polyvagaaltheorie
Waarom schieten sommige mensen gelijk in de stress, terwijl anderen rustig blijven onder druk? En waarom kun je je na een drukke periode volledig uitgeput voelen, zelfs als je niets ‘lichamelijks’ mankeert? De Polyvagaaltheorie biedt een interessante verklaring. Deze theorie laat zien hoe ons zenuwstelsel reageert op veiligheid, stress en overweldiging, en waarom dat zo’n grote invloed heeft op ons dagelijks leven.
De inzichten uit dit artikel komen uit het boek Reset je nervus vagus van Anna Ferguson.
Wat is de Polyvagaaltheorie?
De Polygavaaltheorie werd ontwikkeld door neurowetenschapper Stephen Porges. De theorie beschrijft hoe ons autonome zenuwstelsel constant onze omgeving scant op signalen van veiligheid of gevaar. Dit gebeurt grotendeels onbewust. Op basis van die signalen schakelt ons lichaam automatisch tussen verschillende toestanden die bedoeld zijn om ons te beschermen en te laten overleven.
De drie toestanden van het zenuwstelsel
Volgens de Polyvagaaltheorie kent ons zenuwstelsel drie belangrijke reacties:
1. Veiligheid en verbinding
Wanneer we ons veilig voelen, activeert het lichaam het sociale betrokkenheidssysteem. We voelen ons ontspannen, kunnen helder nadenken en staan open voor contact met anderen.
In deze toestand ervaren we vaak:
- Rust en kalmte
- Verbondenheid met anderen
- Nieuwsgierigheid
- Empathie
- Veerkracht
2. Vechten of vluchten
Wanneer het zenuwstelsel gevaar waarneemt, schakelt het over naar de bekende fight-or-flight-modus.
Gezonder leven?
Mis nooit meer gezonde recepten en gezonde artikelen. Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en ontvang een gratis exemplaar van ons online magazine. 30.000 mensen gingen je voor!
Dit kan zich uiten als:
- Stress
- Onrust
- Prikkelbaarheid
- Angst
- Concentratieproblemen
- Het gevoel constant ‘aan’ te staan
Deze reactie is nuttig in noodsituaties, maar kan ook getriggerd worden door dagelijkse stressfactoren zoals werkdruk, deadlines of voortdurende meldingen op je telefoon.
3. Bevriezen of afsluiten
Wanneer stress, druk of emoties te veel worden, kan je lichaam als het ware op de rem trappen. Dit wordt soms omschreven als een ‘shutdown-modus’.
Kenmerken hiervan zijn:
- Vermoeidheid
- Gevoelens van leegte
- Terugtrekken uit sociale contacten
- Hersenmist
- Moeite met beslissingen nemen
- Emotionele afstand
Lees ook: Train je nervus vagus voor meer ontspanning en minder stress
Wat is de rol van de nervus vagus?
Een belangrijke speler binnen de Polyvagaaltheorie is de nervus vagus. Deze zenuw vormt een communicatielijn tussen de hersenen en organen zoals het hart, de longen en de darmen.
De nervus vagus helpt onder andere bij:
- Het reguleren van de hartslag
- De ademhaling
- De spijsvertering
- Ontspanning na stress
- Sociale verbinding
Een goed functionerende nervus vagus helpt je sneller herstellen na stressvolle situaties.
Waarom deze theorie juist nu zo relevant is
Veel mensen leven tegenwoordig onder voortdurende druk. Werk, sociale media, nieuwsberichten en dagelijkse verantwoordelijkheden zorgen ervoor dat het zenuwstelsel regelmatig signalen van dreiging ontvangt. Daardoor kunnen we ongemerkt vast komen te zitten in een toestand van voortdurende alertheid of juist vermoeidheid.
De Polyvagaaltheorie biedt een andere kijk op stress. Niet als iets wat je verkeerd doet, maar als een natuurlijke reactie van je lichaam dat probeert je te beschermen.
Kun je je zenuwstelsel beïnvloeden?
Ja! Gelukkig zijn er manieren om je zenuwstelsel meer rust en veiligheid te laten ervaren.
Denk aan:
- Rustige ademhalingsoefeningen
- Wandelen in de natuur
- Sociale verbinding
- Voldoende slaap
- Regelmatige beweging
- Mindfulness en ontspanning
Hoe makkelijker je zenuwstelsel na een stressvolle situatie weer tot rust komt, hoe beter je kunt omgaan met de ups en downs van het dagelijks leven.
Luistertip
Wil je dieper ingaan op de werking van je zenuwstelsel, de nervus vagus en de Polyvagaaltheorie? Luister dan naar deze podcastaflevering van De Zelfhulpvraag, waarin uitgebreid wordt gesproken over stress, veiligheid, overprikkeling en hoe je lichaam reageert op de wereld om je heen.
Beluister de podcast hieronder.
