Meer lezen over dit onderwerp, kijk dan eens naar dit boek:
Stress: de stille dikmaker
Waarom stress de verborgen oorzaak van overgewicht kan zijn
“Je moet gewoon minder eten en meer bewegen.” Het is waarschijnlijk het meest gehoorde advies bij overgewicht. Toch ervaren miljoenen mensen dat dit in de praktijk lang niet altijd werkt. Ondanks gezonde voeding en voldoende beweging blijven de kilo’s soms aanwezig. Een belangrijke verklaring wordt vaak over het hoofd gezien: chronische stress. Juist die voortdurende belasting kan ervoor zorgen dat je lichaam vet blijft vasthouden. Maar hoe werkt dit precies?
De inzichten uit dit artikel komen uit het boek Stress – De stille dikmaker van Daniela Kielkowski.
Waarom heeft stress invloed op je gewicht?
Als je stress hebt, maakt je lichaam het hormoon cortisol aan. Daar is op zichzelf helemaal niets mis mee. Sterker nog: zonder cortisol zouden we niet goed kunnen reageren op spannende of gevaarlijke situaties. Het zorgt ervoor dat je snel over energie beschikt wanneer dat nodig is. Maar tegenwoordig hebben we niet alleen af en toe stress. Voor veel mensen is stress een dagelijkse metgezel. Deadlines, een druk gezin, financiële zorgen, slecht slapen of voortdurend ‘aan’ staan. En juist dát is waar het misgaat.
Wanneer je lichaam weken of maanden achter elkaar stress ervaart, blijft de cortisolspiegel verhoogd. Je lichaam komt dan niet meer echt tot rust. Het blijft denken dat er gevaar dreigt en schakelt over op een soort overlevingsstand. De boodschap is simpel: houd energie vast, want je weet nooit wat er nog komt. En precies daardoor wordt afvallen een stuk lastiger.
Het brein bepaalt meer dan je denkt
We denken vaak dat afvallen vooral draait om voeding en beweging. Maar eigenlijk speelt je brein daarin een veel grotere rol dan de meeste mensen beseffen. Je hersenen zijn namelijk de regisseur van je energiehuishouding. Zelfs wanneer je niets doet, gebruiken ze al een groot deel van alle energie die je lichaam beschikbaar heeft. Zodra je stress ervaart, krijgen je hersenen automatisch voorrang. Je lichaam zorgt ervoor dat er voldoende glucose vrijkomt, zodat je brein kan blijven functioneren. Dat is een slim overlevingsmechanisme. Alleen is het nooit bedoeld om dag in, dag uit actief te zijn. Als stress chronisch wordt, raakt ook je stofwisseling uit balans.
Lees ook: VEVO-methode uitgelegd: zo val je af zonder streng dieet
Wat doet cortisol eigenlijk?
Een langdurig verhoogde cortisolspiegel heeft invloed op allerlei processen in je lichaam. Niet alleen op je gewicht, maar ook op hoe je je voelt.
Gezonder leven?
Mis nooit meer gezonde recepten en gezonde artikelen. Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en ontvang een gratis exemplaar van ons online magazine. 33.000 mensen gingen je voor!
Zo kan cortisol ervoor zorgen dat:
- je vetverbranding langzamer verloopt;
- je meer trek krijgt in zoete en vette producten;
- spiermassa wordt afgebroken;
- je minder gevoelig wordt voor insuline;
- er gemakkelijker buikvet wordt opgeslagen;
- je slechter slaapt;
- je lichaam minder goed herstelt.
Het vervelende is dat deze processen elkaar versterken. Wie slecht slaapt, ervaart vaak meer stress. Meer stress betekent weer meer cortisol. En zo beland je ongemerkt in een vicieuze cirkel.
Waarom juist buikvet?
Veel mensen merken dat ze tijdens een drukke of stressvolle periode vooral rondom hun buik aankomen. En dat is geen toeval. Onder invloed van langdurig verhoogde cortisolwaarden verandert de manier waarop je lichaam met energie omgaat. Er wordt meer insuline aangemaakt en je lichaam kiest er steeds vaker voor om energie op te slaan in plaats van te verbranden. Vooral vet rondom de buik lijkt daar gevoelig voor te zijn. Dat betekent niet dat stress de enige oorzaak is van buikvet, maar het kan wel een belangrijke rol spelen.
Waarom diëten vaak niet werken
Bijna iedereen kent wel het jojo-effect. Je volgt een streng dieet, valt af en na een tijdje komen de kilo’s langzaam weer terug. Soms zelfs met rente. Dat is niet alleen een kwestie van te veel eten na een dieet. Je lichaam probeert zichzelf namelijk te beschermen.
Wanneer je langere tijd weinig eet, ziet je lichaam dat als een periode van schaarste. Het gaat zuiniger om met energie, je rustverbranding daalt en je lichaam probeert zoveel mogelijk reserves vast te houden. Tegelijkertijd kan een streng dieet ook weer extra stress veroorzaken, waardoor de cortisolspiegel stijgt en afvallen nóg moeilijker wordt. Eigenlijk probeert je lichaam je alleen maar in leven te houden.
Waarom sommige mensen alles lijken te kunnen eten
We kennen allemaal wel iemand die eet waar hij of zij zin in heeft en toch nauwelijks aankomt. Natuurlijk spelen aanleg en genetica een rol, maar dat is waarschijnlijk niet het hele verhaal. Mensen die goed herstellen, voldoende slapen en weinig last hebben van chronische stress, hebben vaak ook een stabielere hormoonhuishouding. Hun lichaam hoeft minder vaak de rem op de vetverbranding te zetten en slaat minder snel energie op als reserve. Dat betekent niet dat zij alles onbeperkt kunnen eten, maar hun stofwisseling werkt vaak onder gunstigere omstandigheden.
Afvallen begint niet alleen met voeding
Gezond eten en voldoende bewegen blijft belangrijk. Maar als je voortdurend onder spanning staat, maak je het jezelf onnodig moeilijk. Je lichaam heeft rust nodig om goed te kunnen herstellen en vet te verbranden. Daarom is stress verminderen een belangrijk onderdeel van een gezonde leefstijl. Denk bijvoorbeeld aan voldoende slaap, regelmatig ontspannen, wandelen, ademhalingsoefeningen, tijd voor jezelf en een vast dagritme.
Hoe veiliger je brein zich voelt, hoe minder reden je lichaam heeft om energie vast te houden.
Een andere kijk op afvallen
We hebben overgewicht jarenlang vooral bekeken vanuit voeding en calorieën. Maar dat is waarschijnlijk maar een deel van het verhaal. Chronische stress kan ervoor zorgen dat je lichaam voortdurend in een overlevingsstand blijft staan. In zo’n situatie is vet verbranden niet de hoogste prioriteit. Je lichaam kiest er juist voor om energie vast te houden, omdat het denkt dat die later nog nodig is.
Misschien is het daarom tijd om anders naar afvallen te kijken. Natuurlijk blijven gezonde voeding en voldoende beweging belangrijk. Maar minstens zo belangrijk is de vraag: voelt je lichaam zich eigenlijk wel veilig genoeg om vet los te laten?
