Meer lezen over dit onderwerp, kijk dan eens naar dit boek:
Bescherm jezelf tegen narcisme & gaslighting
Hoe herken je een narcist al vroeg in een relatie? Let op deze 8 signalen
In het begin van een relatie zie je de wereld vaak door een roze bril. Je nieuwe partner is ontzettend lief, geeft je veel aandacht en jullie lijken helemaal op één lijn te zitten. Maar wat als die fijne momenten langzaam worden afgewisseld met gedrag waardoor je aan jezelf begint te twijfelen? Narcistisch gedrag is niet altijd meteen te herkennen, zeker niet wanneer je verliefd bent. Toch zijn er een aantal signalen waar je al vroeg in een relatie op kunt letten… Welke dat zijn? We zetten ze voor je op een rij!
De inzichten uit dit artikel komen uit het boek Bescherm jezelf tegen narcisme & gaslighting van klinisch psycholoog dr. Ramani Durvasula.
Wat is narcisme in een relatie?
We noemen iemand tegenwoordig al snel een narcist. Bijvoorbeeld wanneer iemand veel met zichzelf bezig is, graag in het middelpunt van de belangstelling staat of weinig rekening houdt met anderen. Maar narcisme is natuurlijk een stuk ingewikkelder dan dat.
Mensen met sterke narcistische trekken hebben vaak veel behoefte aan bewondering en bevestiging. Ook kunnen ze moeite hebben met kritiek en zich minder goed inleven in de gevoelens van anderen. Binnen een relatie kan dat behoorlijk lastig zijn, vooral wanneer de behoeften van de ene partner steeds belangrijker lijken dan die van de ander. Dat betekent overigens niet dat iedereen die zich af en toe egoïstisch of ongevoelig gedraagt meteen een narcist is. Er is een verschil tussen narcistische eigenschappen en een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Die laatste kan alleen door een professional worden vastgesteld.
Maar hoe herken je dan of er mogelijk sprake is van ongezond of narcistisch gedrag binnen je relatie?
Lees ook: Herken je dit? De verborgen patronen achter onbevredigende relaties
Hoe herken je een narcist al vroeg in een relatie?
Het lastige aan narcistisch gedrag is dat het vaak niet meteen opvalt. Sterker nog, sommige relaties beginnen juist ontzettend liefdevol. Pas na verloop van tijd merk je misschien dat bepaalde dingen niet helemaal goed voelen. Dit zijn 8 signalen die je kunnen helpen om ongezonde gedragspatronen eerder te herkennen.
Gezonder leven?
Mis nooit meer gezonde recepten en gezonde artikelen. Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en ontvang een gratis exemplaar van ons online magazine. 35.000 mensen gingen je voor!
1. Alles lijkt in het begin bijna te mooi om waar te zijn
Je kent elkaar nog maar een paar weken, maar je nieuwe partner lijkt nu al helemaal weg van je. Je krijgt voortdurend lieve berichtjes, wordt overladen met complimenten en misschien worden er zelfs al plannen gemaakt voor een gezamenlijke toekomst. Dat klinkt natuurlijk ontzettend romantisch. En dat kan het ook gewoon zijn! Toch is het goed om op te letten wanneer iemand de relatie wel héél snel serieus wil maken.
Soms is er namelijk sprake van love bombing. Hierbij word je in korte tijd overspoeld met liefde en aandacht, waardoor er al snel een sterke emotionele band kan ontstaan. Vooral wanneer die aandacht later plotseling verdwijnt of je onder druk wordt gezet om sneller stappen te zetten dan je wilt, kan dat een waarschuwingssignaal zijn.
2. Je gevoelens worden niet echt serieus genomen
Stel je voor: je partner maakt een opmerking die je behoorlijk kwetst. Je besluit het bespreekbaar te maken, maar in plaats van begrip krijg je te horen dat je overdrijft. Of dat je gewoon veel te gevoelig bent. Misschien denk je de eerste keer nog dat jullie elkaar verkeerd hebben begrepen. Maar wanneer dit steeds opnieuw gebeurt, kan het ervoor zorgen dat je je gevoelens liever voor jezelf houdt.
Dit wordt ook wel emotionele invalidatie genoemd. Je emoties en ervaringen worden daarbij steeds afgewezen, genegeerd of als onbelangrijk beschouwd. En natuurlijk hoef je het binnen een relatie niet altijd met elkaar eens te zijn. Maar je wilt toch op z’n minst het gevoel hebben dat er naar je geluisterd wordt?
3. Je begint steeds vaker aan jezelf te twijfelen
Heb je weleens een gesprek gehad waarin je zeker wist wat er was gezegd, maar je partner achteraf beweerde dat het helemaal anders was gegaan? Misschien krijg je te horen dat je dingen verkeerd onthoudt, situaties groter maakt dan ze zijn of woorden in de mond van de ander legt. En hoewel je eerst nog zeker was van je zaak, begin je uiteindelijk toch aan jezelf te twijfelen.
Wanneer iemand je herhaaldelijk aan je eigen herinneringen, gevoelens of waarnemingen laat twijfelen, kan er sprake zijn van gaslighting. Het vervelende is dat dit vaak heel geleidelijk gebeurt. Misschien merk je op een gegeven moment dat je gesprekken steeds opnieuw in je hoofd afspeelt, oude berichtjes terugleest of anderen vraagt of jouw reactie eigenlijk wel normaal was.
Een meningsverschil of een andere herinnering is natuurlijk niet meteen gaslighting. Het gaat vooral om een terugkerend patroon waarbij je vertrouwen in je eigen oordeel steeds verder wordt ondermijnd.
4. Op de een of andere manier ligt de schuld altijd bij jou
Iedereen maakt fouten, ook binnen een relatie. En soms zeggen of doen we nu eenmaal dingen waar we achteraf spijt van hebben. Het belangrijkste is dat je daar verantwoordelijkheid voor kunt nemen. Maar wat als je partner dat bijna nooit doet?
Misschien probeer je uit te leggen waarom iets je heeft gekwetst, maar eindigt het gesprek ermee dat jij je excuses aanbiedt. Of je partner wordt ontzettend boos en vertelt je vervolgens dat jij die reactie hebt veroorzaakt. Op die manier kan de verantwoordelijkheid steeds bij jou terechtkomen, zelfs wanneer je eigenlijk degene bent die ergens mee zit. En voor je het weet, ben je vooral bezig met wat jij anders had moeten doen, in plaats van met het gedrag waar het gesprek oorspronkelijk over ging.
5. Je denkt steeds vaker na voordat je iets zegt
In een fijne relatie wil je gewoon jezelf kunnen zijn. Je wilt kunnen vertellen wat je bezighoudt, aangeven wanneer iets je dwarszit en af en toe ook gewoon van mening kunnen verschillen. Maar misschien merk je dat je steeds voorzichtiger wordt.
Je twijfelt bijvoorbeeld of je een bepaald onderwerp wel moet aansnijden, omdat je niet weet hoe je partner zal reageren. Of je probeert een discussie te voorkomen, omdat een kleine opmerking zomaar kan uitlopen op een flinke ruzie. Sommige mensen reageren op kritiek met woede, terwijl anderen zich juist volledig terugtrekken of hun partner langdurig negeren.
Natuurlijk kan iedereen weleens geïrriteerd reageren. Maar wanneer je voortdurend op je woorden moet letten om de sfeer goed te houden, kan dat behoorlijk uitputtend zijn…
6. Je partner wil steeds meer invloed op jouw keuzes
In het begin lijkt het misschien nog onschuldig. Je partner vindt het bijvoorbeeld jammer dat je een avond met vriendinnen afspreekt, of heeft een uitgesproken mening over bepaalde kleding die je draagt. Maar langzaam merk je dat die opmerkingen steeds vaker terugkomen.
Misschien krijg je een schuldgevoel wanneer je iets zonder je partner onderneemt. Of je merkt dat er steeds meer kritiek komt op de mensen met wie je omgaat. In sommige relaties gaat dit nog een stap verder en probeert de ene partner te bepalen waar de ander naartoe gaat, met wie die contact heeft of hoe het geld wordt uitgegeven.
Het lastige is dat controlerend gedrag soms wordt verpakt als bezorgdheid of liefde. Maar er is natuurlijk een verschil tussen rekening houden met elkaar en het gevoel hebben dat je toestemming moet vragen om je eigen keuzes te maken.
7. De ene dag is je partner ontzettend lief, de andere dag afstandelijk
Misschien herken je het wel: de ene dag is alles fantastisch. Jullie lachen samen, hebben fijne gesprekken en je voelt je ontzettend geliefd. Maar de volgende dag lijkt je partner ineens een heel ander persoon. Er wordt nauwelijks tegen je gepraat, je krijgt weinig aandacht of je merkt dat er iets aan de hand is zonder dat duidelijk wordt wat. En dus ga je nadenken. Heb je iets verkeerd gezegd? Had je iets anders moeten doen? Hoe zorg je ervoor dat het weer wordt zoals eerst?
Wanneer liefde en aandacht steeds worden afgewisseld met afstandelijkheid of afwijzing, kan dat ervoor zorgen dat je steeds harder je best gaat doen voor de fijne momenten. Soms wordt hierbij gesproken over breadcrumbing: iemand geeft af en toe kleine beetjes aandacht of genegenheid, maar niet genoeg om een stabiele, wederkerige relatie op te bouwen. Juist omdat de mooie momenten zo fijn kunnen zijn, is het soms moeilijk om te erkennen dat de minder fijne momenten je eigenlijk veel verdriet doen.
8. Er wordt van alles beloofd, maar er verandert weinig
Na een vervelende ruzie vertelt je partner misschien dat het voortaan echt anders zal gaan. Er wordt beloofd beter te communiceren, minder snel boos te worden of eindelijk hulp te zoeken. En natuurlijk wil je dat graag geloven. Zeker wanneer je van iemand houdt en weet hoe fijn jullie relatie ook kan zijn. Maar wat als dezelfde situaties zich steeds opnieuw blijven voordoen?
Valse of niet nagekomen beloftes kunnen ervoor zorgen dat je blijft wachten op verandering. Je houdt vast aan wat iemand zegt te willen doen, terwijl het gedrag ondertussen nauwelijks verandert. Dat betekent niet dat iemand van de ene op de andere dag alles perfect moet doen. Veranderen kost nu eenmaal tijd. Maar er hoort wel een verschil te zijn tussen zeggen dat je ergens aan wilt werken en daadwerkelijk stappen zetten.
Kijk daarom niet alleen naar de beloftes die iemand doet, maar vooral naar wat er op de langere termijn verandert.
Lees ook: Alles over het Stockholmsyndroom: waarom slachtoffers zich hechten aan hun dader
Waarom herken je narcistisch gedrag vaak pas later?
Misschien vraag je je af waarom het soms zo lang duurt voordat iemand ongezond gedrag binnen een relatie herkent. Maar eigenlijk is dat helemaal niet zo vreemd. Wanneer je verliefd bent, zie je vooral de mooie kanten van de ander. Je denkt terug aan jullie eerste dates, de lieve berichtjes en alle bijzondere momenten die jullie samen hebben meegemaakt. Bovendien is kwetsend gedrag niet altijd voortdurend aanwezig. Soms wordt een vervelende ruzie gevolgd door een liefdevol gesprek, excuses of een periode waarin alles weer goed lijkt te gaan. Die afwisseling kan behoorlijk verwarrend zijn. Want hoe kan iemand die zo lief voor je is, je op andere momenten zoveel pijn doen?
Misschien probeer je het gedrag daarom te verklaren. Je partner heeft het druk, zit niet lekker in zijn of haar vel of heeft in het verleden veel meegemaakt. En hoewel zulke omstandigheden gedrag kunnen helpen verklaren, betekent dat natuurlijk niet dat kwetsend gedrag daardoor vanzelf acceptabel wordt. Het kan er wel voor zorgen dat je steeds langer blijft hopen dat de fijne momenten uiteindelijk de overhand krijgen.
Lees ook: Wat maakt ons kwetsbaar voor narcistische relaties?
Wat als je meerdere signalen herkent?
Herken je meerdere signalen uit dit artikel? Dan is het belangrijk om te weten dat dit niet automatisch betekent dat je partner een narcist is. Wel kan het een goede reden zijn om eens stil te staan bij hoe jij je binnen de relatie voelt. Kun je jezelf zijn bij je partner? Voel je je gehoord wanneer je ergens mee zit? En worden jouw grenzen en behoeften net zo serieus genomen als die van de ander?
Misschien helpt het om je gedachten eens op papier te zetten of er met iemand over te praten die je vertrouwt. Zeker wanneer je merkt dat je steeds vaker aan jezelf twijfelt, je gevoelens wegstopt of bang bent voor de reactie van je partner. En vergeet niet: je hoeft niet eerst vast te stellen of iemand een narcist is om bepaald gedrag ongezond te mogen vinden.
Uiteindelijk draait een gezonde relatie om vertrouwen, wederzijds respect en het gevoel dat je helemaal jezelf kunt zijn. Want liefde hoort je niet voortdurend onzeker te maken over wie je bent of wat je voelt.
Twijfel je aan je relatie?
Vind je het lastig om bepaalde gedragspatronen binnen je relatie te herkennen? Of vraag je je af of het gedrag van je partner mogelijk narcistische kenmerken heeft? Dan kan onze gratis narcisme test je helpen om daar meer inzicht in te krijgen. Aan de hand van een aantal korte vragen krijg je meer inzicht in bepaalde gedragspatronen en hoe je hiermee om kunt gaan. De test is gratis en anoniem.
Benieuwd? Doe hier de gratis test!
Let op: de test helpt je om mogelijke signalen te herkennen, maar kan niet vaststellen of iemand een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft.
