De supermarkt bepaalt wat jij koopt: zo word je misleid

De supermarkt is geen gezonde voedselomgeving. Het is een verkoopmachine. Elk schap, elk bordje, elk label en elke aanbieding is ontworpen met één doel: meer verkopen. En daar gaat het mis, want ongezonde voeding verkoopt goed. Dat klopt ook, want 80% (!) van het aanbod in de supermarkt is helaas ongezond. Er zijn ook veel producten die zich gezonder voordoen dan ze zijn en vragen de hoofdprijs. Hoe kan dit?

Door Leroy van de Ree (eigenaar van @voedingsweetjes en winkelmandje.nl).

Wat is het halo-effect?

Het halo-effect is een psychologisch effect waarbij één positieve eigenschap (zoals ‘vezelrijk’ of ‘zonder suiker’) ervoor zorgt dat een product als volledig gezond wordt gezien, terwijl dat vaak niet klopt.

Het halo-effect: waarom je onderbewust verliest van de supermarkt

Als je op een verpakking woorden ziet als “natuurlijk”, “bron van …”, “light”, “proteïne”, “vezelrijk”, “zonder toegevoegde suikers”, dan gebeurt er iets simpels: je brein zet een vinkje. Dit is gezond. Hup, in m’n mandje.

Maar zo makkelijk is het helaas niet. De fabrikant past hier een tructje toe, namelijk het halo-effect. Het halo-effect is een psychologisch shortcut. Je brein wil snel beslissen en gebruikt daarvoor één positief signaal om het hele product te beoordelen. Dat bespaart energie. En precies dát maakt het zo gevoelig voor marketing.

Zie je een woord als eiwitrijk, vezelbron of natuurlijk, dan krijgt het product meteen een positieve gloed. Die ene eigenschap straalt uit over alles eromheen. Je denkt: dit zal wel een goede keuze zijn. En daarna stop je met kritisch kijken.

Waarom één claim genoeg is om je brein te overtuigen

Marketeers weten dit al decennia. Ze hoeven een product niet gezonder te maken, alleen gezonder te laten líjken. Eén sterke claim op de voorkant is vaak genoeg om twijfel weg te nemen. De rest van de voedingswaarde verdwijnt naar de achtergrond.

Gezonder leven?

Mis nooit meer gezonde recepten en gezonde artikelen. Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en ontvang een gratis exemplaar van ons online magazine. 26.000 mensen gingen je voor!

Meld mij aan

• Email
• 2 + 0 = *
• Voornaam *
• E-mailadres *

Het effect is versterkend. Omdat je denkt dat een product gezond is, neem je er sneller meer van. Of je compenseert later met “dat kan wel, ik heb net iets goeds gekozen”. Zo ga je ongemerkt voorbij aan suiker, calorieën of sterke bewerking.

In de supermarkt leidt dit vaak tot verkeerde keuzes. Niet omdat je dom bent, maar omdat het systeem zo is ingericht. Het halo-effect maakt kiezen makkelijk, maar niet per se slim.

De oplossing is simpel, maar niet automatisch: laat je niet leiden door één woord op de voorkant. Draai het product om. Kijk naar het geheel. Gezondheid zit zelden in een claim, maar bijna altijd in de context.

De drie grootste mechanismen achter misleiding

1. De claim is waar, maar het product is het probleem.
   “Zonder toegevoegde suikers” kan betekenen: wel veel suiker uit sapconcentraat. Of het bevat van nature al veel suiker. Of gewoon veel calorieën.
2. De focus ligt op één pluspunt, zodat je de rest vergeet.
   “Met vitamine D” op een zoete snack. “Eiwitrijk” op een reep met veel suiker. Eén sticker is genoeg om je aandacht te kapen.
3. Porties worden zo gekozen dat het ‘gezond’ lijkt.
   Suiker of zout per portie, terwijl niemand die portie aanhoudt. Per 100 gram vergelijken is vaak eerlijker.

Waarom dit werkt, en waarom jij niet “dom” bent

Supermarkten gebruiken gedragseconomie. Je wordt gestuurd op aandacht, gemak, gewoontes en impuls.

• Ooghoogte is verkoophoogte.
• Aanbiedingen sturen volume.
• Gezonde woorden sturen schuldgevoel en dus aankoop.
• Nieuwe varianten houden je in het schap.

Hoe je betere keuzes maakt in de supermarkt

Je hoeft niet alles te weten. Je hebt een paar vaste checks nodig.

1. Kijk eerst naar de basis, pas daarna naar de claim.
   Is dit een basisproduct, zoals groente, fruit, peulvruchten, volkoren, zuivel, noten? Dan zit je vaak goed.
2. Vergelijk per 100 gram.
   Dan val je niet voor de  ‘portie trucs’.
3. Let op de combinatie: vezels én eiwit.
   Dat is vaak een betere voorspeller van verzadiging dan “laag vet” of “light”.
4. Wees wantrouwig bij producten die gezond willen lijken.
   Gezond eten hoeft niet te schreeuwen.

De tip die je moet onthouden:
Hoe harder een product probeert te bewijzen dat het gezond is, hoe groter de kans dat het dat niet is.

Wil je vaker nuchtere, praktische uitleg over voeding? In zijn nieuwe boek Voedingsweetjes – de praktische gids voor een gezond gewicht helpt voedingsdeskundige Leroy van de Ree je om betere keuzes te maken in de supermarkt, met heldere uitleg over onder andere eiwitten, vetten, koolhydraten én vezels.